لەو پەنجەرەیەوە تەماشای ئێرە دەكەم

لەو پەنجەرەیەوە تەماشای ئێرە دەكەم

مامە رامیار… چۆنی؟
كتێبەكەتم خوێندەوە. هەڵبەتە لەگەڵ وتت: كتێبێك لەبارەی بەعس بڵاو دەكەمەوە، زۆر دڵخۆشبووم. چونكە ئەوەی راستی بێت، كتێبخانەی ئێمە زۆر دەستكورتە لەبارەی بەعس ناسییەوە. ماوەیەكی زۆرە سەرقاڵی كۆكردنەوەی سەرچاوەم، جگە لەم كتێبەی تۆ و كتێبەكەی مامۆستا ئەلبێرت عیسا و چەند لێكۆڵینەوەیەكی هاوڕێیانی رەهەندی جاران، ئیدی دەقێكی رژد لەبارەی بەعس ناسییەوە لەناو كتێبخانەی كوردی دەست ناكەوێت! بێگومان كتێبەكەی تۆ زۆر بناغەیەكی باشە بۆ سەرچاوە، بەتایبەتی لە دوو وێستگەی زۆر گرنگدا، لەو وێستگەیەی پەیوەندی بە بنەوان و رەگوڕیشەی بەعسەوە هەیە، لەگەڵ ئەو وێستگەیەی پەیوەندی بە دیدگای تاكی عێراقی، بۆ حوكومڕانی.
بەداخم كە ئەو سیستەمە توندوتیژە، چەندین ساڵ بە توندوتیژترین مۆدێل حوكومڕانیكرد و، ئێستا كتێبخانەی كوردی كەمترین سەرچاوەی لەبارەیەوە هەیە.(هەڵبەت سەرچاوەی كتێب لەرووی فیكری و بەعس ناسییەوە، نەك حیكایەت گێڕانەوە.) تۆبڵێی: بەعس ناسی جێگەی پرسیاری رووبەری رۆشنبیری كورد نەبووبێت؟ یان جۆرێك بێباكی هەیە بۆ ناسینی ئەو سیستەمە، كە ناسینەكەی بینینی دیوێكی نەبینراوی خۆمانە! ئەمە رستەیەكی بیرهێنامەوە، كاك (بەختیارعەلی) لە شوێنێكدا دەڵێت: ” بۆئەوەی ئەنفال بناسین، گرنگە بەعس بناسین.” بێگومان، كردەكە كردەی بەعسە، تا بكەری كردەكە نەناسین، ناتوانین پەی بە جەوهەری كردەكە ببەین. بەو واتایە نەناسینی بەعس نەناسینی (ئەنفال و هەڵەبجە و… هتد) بەهەمان ریتمی ئەو تێزە، بۆ ئەوەی لە ئێستای سیستەمی حوكومڕانی حیزبی بەباشی تێبگەین، گرنگە بەباشی لە سیستەمی حوكومڕانی بەعس تێگەیشتبین.
خاڵێكی زۆر جەوهەری ناو كتێبەكەت شوێنی سەرسوڕمانبوو لام، یان خۆمانە بڵێم: زۆر تازەبوو لام، چەمكی ئەفەندی و ئەركەكەی و دروستكردنی دونیابینی تاك بۆ حوكمرانیی. ئەو چەمكەی دواجار دەبێتە سیمای حوكومڕانی و هەر جۆرێك دەركەوێت، سیماكەی لای كۆمەڵگە دەبێتە جێگای گومان و، بونیادێكیشە تا لەوێوە ئەو تێگەیشتنە میللیەی لەسەر هەڵبچنرێت، كە هەمیشە دژبوونێك لەناو تاكی عێراقی هەیە بەرامبەر بە حوكومڕانی. لە تەنیشت ئەمەدا، چینی ناوەراست، كاتێك سەركوتدەكرێن پەرچەكردار وەردەگرن و، لەگەڵ گەیشتنە سەر دەسەڵاتی چینی ناوەراستدا، توندوتیژی شێوەیەكی ئاسۆیی وەردەگرێت لە حوكومڕانییدا.
دیوێكی تری كتێبەكەت، گۆڕینی ئەركی سەربازە، لە بكەرێكی بەرگریكاری نیشتیمانییەوە، بۆ بكەرێكی سیاسیی ئایدۆلۆژی و، پاشان بۆ دەسەڵات وەرگرتن و تەحقیقكردنی هێزی خۆی لەریگای توندوتیژییەوە. بێگومان كاتێك ئەم بكەرە ئەركەكەی دەگۆڕێت و، وەزیفەیەكی دیكە وەردەگرێت، دەبێتە سەرەتایەك تا ئەو بكەرە سەربازییە، لەرێگەی وەزیفە سیاسیی و ئایدۆلۆژییەكەیەوە، هەمیشە بیر لە دروستكردنی فەزایەكی دیكە بكاتەوە، كە لەو فەزایەدا هێز و باڵادەستی خۆی ببینێت. كودەتا یەك لەدوای یەكەكانی ناو رووبەری سیاسیی عێراق و، هاتنە پێشی هێزێكی ئایدۆلۆژی لەرێگای كودەتای سەربازییەوە، بۆخۆی دەلاقەیەكە دەتوانین لەوێوە سەیری ئایندەی سیاسیی و كۆمەڵایەتی ئەم ناوچەیە بكەین، كە دەكەوێت ژێرچنگی چ جۆرە حوكومڕانییەكەوە. (بەهەمان شێوە لەروێكی تردا، بۆ سیستەمە سیاسییەكەی ئێستای خۆمان، ئەو بكەرە جەنگاوەرەی لەژێر ناوی شۆڕشگێڕ دێت، فۆڕمێك لە حوكومڕانی بەرهەم دەهێنێت، سیما توندوتیژەكەی بەهێزترە لە سیما مەدەنییەكەی و هەمان رۆڵی سەربازی ناسیۆنالیستییە، لەبەرگێكی میللیدا.)
با لەم خاڵەوە بچم بۆ دیمەنێك. بیرمە كاتێك بەعس روخا، لە دیدارێكدا شا عەبدوڵای ئوردن، لێیان پرسی: ئایندەی عێراق چۆندەبینی؟ ئەویش وتی: “دادگایكردنەكە و كۆتایی سەددام بۆمان دەردەخات ئایندەی ئەو وڵاتە چۆندەبێت.” هەمیشە بناغەكان پەنجەرەیەكن تا لەوێوە ئەو ئایندەیە ببینین، بریارە بێت.
دەمەوێت زۆر نەدوێم و دەستنەكەم بەشارۆكردنی هەموو دیوەكانی كتێبەكە و بڵێم: ئاگایت روناك، دەستی دەستگایراچڵەكینخۆش ئەركی چاپدانی خستە ئەستۆی خۆی. هەمیشە پرۆژەی كتێب لەسەر سیستەمە سیاسییەكانی ئەم ناوچەیە، روناكییەك دەخاتە سەر دیوە تاریك و نەبینراوەكەی خۆمان. لە ئایندەشدا ، كتێبەكەت، سەرچاوەیەكی باشە بۆ بەعس ناسی و من یەكێك دەبم لەوانەی سودی لێدەبینم لە پرۆژەكەی خۆمدا.
دڵخۆشتكردم… مامە رامیار… هەمیشە لە هەلومەرجا بیت.

نەبەزی هاوڕێت