شیعر لای من رووبەرێكی تاقانەیە

شیعر لای من رووبەرێكی تاقانەیە

سڵاو رێزم…
هیوام باشیتە كاك سەربەست
هەڵبەتە كتێبەكەتم خوێندەوە (ئاگرێك گۆڕێ‌ منە)…
لەوانەیە نە بمەوێت ستایشت بكەم، نە بمەوێت لەو گۆشەیەوە قسە بكەم جۆرێك بێت لە دەستخستنە سەر دیوە ئاسانەكەی دەق، بەڵام هەموو هەوڵێك بۆخۆی كۆمەڵێك بۆشایی تێدایە و، كۆمەڵێك فڕینیشی تێدایە، لەو جۆرە خوێنەرانە نیم تەنها دیوێكی دەق ببینم.
ئەشێت ئەمە بیانوێكی باشبێت تا كۆمەڵێك رستە لەسەر دونیای شیعر، یان رووبەری شیعر بڵێم. من بۆخۆم بڕوای تەواوم بەوەیە شیعر سەر بە جیهانی بیركردنەوەیە، نەك سەر بە جیهانی هەست و نەست، بە تەواوی لەگەڵ ئەو تەفسیرە كلاسیكییە ناكۆكم شیعر دەبەستێتەوە بە هەست و نەستەوە، بۆ ئەوەی شیعر ئیدی نەبێتە دەربڕینێكی كاتی وروژێنەری هەست پێویستە بیگەڕێنینەوە بۆ شوێنە راستەقینەكەی خۆی، كە بیركردنەوەیە. یانی: بۆ ئەوەی بتوانین دەسكاری دونیا بكەین، بۆ ئەوەی بتوانین زمانێكی نوێ‌ بەرهەمبهێنین، بۆ ئەوەی بتوانین بوونێك بدۆزینەوە لەبەرامبەر نەبوونێكدا كە ژیانی كردوە بە وێنە، رەنگە شاڕێگا بۆ هەموومان گەڕانەوەبێت بۆ ناو دونیای شیعر.
رووبەری شیعر لای من رووبەرێكی تاقانەیە، لەگەڵ ئەو دیدەی (هایدگەر) كۆكم، كاتێك دەڵێت: ” شیعر تاقانەیە.” بێگومان تاقانەیە و سەر بە هیچ رووبەرێكی تر نییە. ئەگەر شیعر چووە ناو ئایدۆلۆژیاوە ئیتر شیعر نییە، ئایدۆلۆژیایە. ئیشی شیعر ئەوەییە رووبەرووی ئایدۆلۆژیاكان بوەستێتەوە. ئیشی شیعر ئەوەیە لە ماڵە تاقانەكەی خۆییەوە دەسكاری كۆی سیستەمەكان بكات و ڕم بچەقێنێك بەسەر گیانیاندا. شیعر ئەگەر شوێنێك وێران نەكات، باشترە ناوی نەنێیت شیعر. شیعر وێرانكەرە، وێرانكەرێك كە كەپرێكی كۆن تێكدەدات، بۆ ئەوەی لە رێی زمانەوە كەپرێكی نوێ‌ دروستبكات. بە دیوێكی تردا ئەو حەقیقەتەی شیعر بەداویدا وێڵە، نە لە حەقیقەتی فەلسەفە دەچێت، نە لە هی سیاسەت نە لە هی ئایدۆلۆژیا و سیستەمەكان، حەقیقەتێكی ترە كەراستەوخۆ بەرخوردی لەگەڵ بیركردنەوە و ژیانی راستەقینەیە و حەقیقەتێكی ڕام نەكراوە. ئێمە نەوەیەكی نوێین، میراسێكی گەورەی شیعری لەبەردەستمانە، هەر لە (خانای قوبادی و ئەحمەدی خانی)ییەوە، تا ئێستا خەزێنەیەكی گەورەی ئەدەبی شیعرمان هەیە، ئەم خەزێنەیە زۆر شوێنی نادیاری بۆ كەشفكردووین، بەڵام بەداخەوە كەمترین رەخنە لەسەر خوێندنەوەی رەخنەگرانە لەسەر دەقەكان هەبووە، كە ئەو میراسە گەورەمان لەبەردەستبێت، ئەشێت بۆ نەوەی ئێمە زۆر ئاسانبێت هەم رووبەری شیعر بە تەواوەتی بناسین، هەم ئەركی شیعریش بناسین.
لەناو ئەم میراسەدا دونیایەك دەقی شاهانە هەیە، دونیایەك دەقی جوان و قوڵ هەیە، بەڵام لە هەموویان گرنگتر ئەو دەقانەن ناچارماندەكەن بیر لە ژیانێكی دیكە بكەینەوە، دنەماندەدەن جۆرێكی تر بۆ بوون و مرۆڤ بڕوانین و مرۆڤ و شتەكان ببەستین بە ئازادییەوە. بێگومان دەقی زۆریش هەیە تەنها دۆخێكی دەرونی دەق نووسە، دەقی زۆریش هەیە شیعر تێكەڵ بە سیستەمەكان و دونیا بێزراوەكان دەكات، بۆ ئەوەی لە خانەدانی شیعر كەم بكاتەوە و سیمایەكی پێبدات كە سیمای شیعر نییە.
كاكە سەربەرست…
خەمی من بۆ شیعر، خەمە بۆ زمان، خەمە بۆ بیركردنەوە، خەمە بۆ بوون. خەمێكە وەك هەندێك لە هاوڕێكانم دەڵێن: خەمێكی گەردونییە. رێك دەتوانم بڵێم: ناونیشانی كتێبەكەی تۆیە، ئەو ئاگرەیە دەبێتە گۆڕی ئێمە، بۆ ئەوەی شوێنێك روناك بكاتەوە، ئەشێت بە پێچەوانەشەوەبێت ئەو تاریكییەبێت بیەوێت روناكییەك لەبەرچاوان بشارێتەوە. هەرچۆنێك بێت پێمخۆشە تاقانەیی شیعر بپارێزی، پێمخۆشە لە ئاگرێكدا ئیشبكەیت بەرلەوەی تیشكەكەی شوێنێك روناك بكاتەوە، خۆت بسووتێنێت تا بوونێكی تر دروستبكات، تازمانێكی تر بەرهەمبهێنێت.
زمانی دەقی شیعری، زمانی سەرلەنوێ‌ نووسینەوەی بوون و دونیایە. پرسیاركردنە لە شیعر و لە ژیان، لە خۆمان و لە ئەدەب، لە حەیققەت و لە ئاوەژوكردنەوەی حەقیقەت. گەڕانە بەشوێن نادیارییەك پێشوتر ئەم نادیارییە دەرنەكەوتووە. وردكردنی حیكایەتە ئەرشیفیییەكان و دەستپێكردنەوەی حیكایەتی دیكەیە. هەریەك لە ئێمە وەك خوێنەرێك، بێگومان كاتێك دەست پێدەكەین دەستپێكردنێكی باشنییە، بەڵام ئەزمون لەگەڵ دونیای ئەدەب و بەتایبەتی تاقانەیی شیعردا پڕمان دەكات لە پرسیاری گەورە. بۆنمونە دەپرسین: بۆچی دوای (خانی و خانای قوبادی )و هاتنی سەبكی نوێ‌ و زمانی نوێ‌ بۆناو شیعر، ئەفسانە مرد؟ ئایا زمانی شیعری دوای (خانی و خانای قوبادی) زمانی بەرهەمهێنانی ئەفسانەی نوێ‌ نەبوو؟ ئەی بۆچی لەگەڵ ئەفسانەدا شیعر نەمرد؟ بۆچی دوای كلاسیك شیعر مایەوە؟ بۆ لەسەردەمی رۆشنگەری و تازەگەریدا شیعر بەردەوام لە فڕیندایە؟ بۆچی شیعر نامرێت؟ با پرسیار لە نەمری شیعر بكەین، بۆ؟
هەرچۆنێك بێت … بازۆر نەدوێم و بێزاری دروست نەكەم، و كۆمەڵێگ پرسیار جێبهێڵم، بەڵام هەمیشە چاوەڕوانم ئەو گەنجانەی ناوچەی بادینان دەقەكانیان بخوێنمەوە بۆ ئەوەی بزانم سەرقاڵی چین. دەستخۆشبێت بۆ كتێبەكەت هیوای بەردەوامیت…
هاوڕێت/ نەبەز گۆران